مقاله


کد مقاله : 139602111341385841

عنوان مقاله : زمین¬شناسی، دگرساني، كانه¬زايي و مطالعات ژئوشیمیایی در معدن مس، منطقه گل¬چشمه، جنوب نیشابور

نشریه شماره : 40 فصل زمستان 1395

مشاهده شده : 579

فایل های مقاله : 3.41 MB


نویسندگان

  نام و نام خانوادگی پست الکترونیک مرتبه علمی مدرک تحصیلی مسئول
1 فاطمه نجمی eng.najmi20@gmail.com دانش آموخته دانشجوی کارشناس ارشد
2 سید احمد مظاهری samazaheri@aol.com استاد دکترا
3 سعید سعادت saeidsaadat@yahoo.com استادیار دکترا
4 اعظم انتظاری هرسینی entezari@yahoo.com مربی کارشناسی ارشد

چکیده مقاله

معدن مس گل¬چشمه در شمال شرق ایران (جنوب شهر نیشابور) در حاشیه زون ساختاری سبزوار واقع گردیده است. براساس مطالعات صحرایی و آزمایشگاهی، رخنمون¬های سنگی این منطقه شامل سنگ¬های آتشفشانی منسوب به ائوسن و یا جوان‌تر با ترکیب آندزیت تا بازالت به همراه واحدهای رسوبی، سنگ¬آهک و میان لایه¬هایی از توف و برش می¬باشد. زون¬های دگرسانی مرتبط با لایه¬های آندزیتی - بازالتی شامل کربناتی شدن، پروپلیتیکی، اندکی سیلیسی، آرژیلیکی و سرسیتی می¬باشد و کربناتی شدن مهم‌ترین دگرسانی منطقه می¬باشد. کانه¬زایی به‌طور گسترده در میان واحدهای آتشفشانی منسوب به ائوسن و یا جوان‌تر رخ داده و از نظر بافتی به‌صورت رگه ـ رگچه، پرکننده حفرات و فضاهای خالی (آمیگدالوئید)، دانه پراکنده، آغشتگی در پلاژیوکلازها و جانشینی صورت گرفته است. برپایه مطالعات کانه¬نگاری صورت گرفته، کانه¬های اصلی حاوی مس به دو فاز اکسیدی و سولفیدی قابل تفکیک هستند که کانه¬زایی به‌طور عمده شامل فاز اکسیدی است و به‌صورت آغشتگی در سطوح شکستگی¬ها و خلل و فرج و یا پرکننده فضاهای خالی در سنگ میزبان مشاهده می¬شود. کانه¬های اکسیدی به‌صورت کانه¬های کربناتی و سیلیکاتی مس شامل مالاکیت، آزوریت و کریزوکلا بوده و کانه‌های سولفیدی مس شامل کالکوسیت، کوولیت، به مقدار جزئی کالکوپیریت، بورنیت، دیژنیت، تتراهدریت و همچنین مس خالص بوده که در این بین، کالکوسیت¬ها بیشترین فراوانی کانه¬های سولفیدی را دارا می¬باشند. کانه اصلی سولفیدی مس در این محدوده کالکوسیت می¬باشد که احتمالاً شاهد دو نسل از آن هستیم. نسل اول که به‌صورت اولیه و پراکنده در اکثر نقاط تشکیل شده است و نسل دوم کالکوسیت که از تبدیل بورنیت و کالکوپیریت به‌صورت جانشینی و در شرایط سوپرژن ایجاد شده است. مطالعات ژئوشیمیایی حاصل از این پژوهش نشان‌دهنده¬ این است که سنگ¬های آتشفشانی موجود در منطقه ماهیت بازالت¬های کالک آلکالن با گرایش شوشونیتی را داشته و از نظر جایگاه زمین¬ساختی احتمالاً شاخص ماگماتیسم کمان قاره¬ای مرتبط با زون فرورانش می¬باشد. علاوه بر این، برپایه نتایج حاصل از آنالیز عناصر کمیاب و نادر خاکی مقدار بالای Nb (بیش از 16 گرم در تن)، غنی¬شدگی Rb و نسبت (Zr/Nb)N ( کمتر از 2 و بین 7/0 تا 46/0) می¬تواند نشان¬دهنده¬ی آغشتگی ماگما با پوسته قاره¬ای ‌باشد. عدم وجود آنومالی مشخص از عنصر Eu نشان‌دهنده¬ شرایط ذوب در حالت اکسیدان می¬باشد. با توجه به مطالعات صورت گرفته و با تأکید بر شواهد مختلف از قبیل محیط زمین¬ساختی، کانی¬شناسی و نوع سنگ دربرگیرنده، ساخت و بافت ماده معدنی، پاراژنز کانه‌نگاری، شکل ماده معدنی و عناصر همراه، این منطقه معدنی با ذخایر مس نوع مانتو واقع در شیلی مقایسه گردیده است و علیرغم پاره¬ای از تفاوت¬ها، می¬توان منطقه گل‌چشمه را در رده کانسارهای تیپ مس نوع مانتو طبقه‌بندی کرد.