مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری فصلنامه زمین شناسی ایران 1735-7128 0 41 2017 6 21 Sedimentology and sedimentary geochemistry of aerosol over Ahvaz metropolis رسوب‌شناسی و زمین‌شیمی رسوبی ریزگردها در کلان‌شهر اهواز 1 10 fa علي حسين جليليان دانشگاه پيام نور 2017 7 9 Dust storms are dispersion of very fine solid particles in the air that lead to serious socio-environmental and economic problems. They have been widely observed in recent years in the sky of western and southern parts of Iran. The concentrations of dusts have sometimes reached up to a level estimated 66 times more than the acceptable and normal limits. In order to evaluate textural properties, mineralogical and chemical composition of dust samples were collected during dust storms that blew over Ahvaz metropolis in July and August 2014. The results indicated that statistical parameters of the samples were +6.10 phi, 2.17, +0.14 and 0.71 for mean grain size, standard deviation, skewness and kurtosis respectively. The main mineralogical constituents were quartz, feldspar, calcite and gypsum with a minor proportion of pyroxene, goethite, hornblende and biotite. The results also revealed that the shape of sand grains is well-rounded as a result of transportation and abrasion of these grains over a long distance. Moreover, XRD analyses of samples reflected the clay minerals fraction of dusts mainly comprised of kaolinite, polygorskite and chlorite. These types of clay minerals show a dry climate and an alkaline source area. Atomic absorption and X-ray fluorescence analysis showed major elements as Si, Al and Fe with minor elements such as Mg, Na and Ca. These dusts also contained minor and toxic elements such as heavy metals, and estimated enrichment factors showed that Ni, Co, Cd and Zn had high enrichment suggesting anthropogenic origin. ريزگرد توده اي از ذرات جامد در مقياس ميکرون است که در هوا پخش مي شود و اثرات زيانبار زیست‌محیطی، اجتماعي و اقتصادي بسيار از خود برجاي مي گذارد. در سال هاي اخير، در آسمان ايران به‌ویژه مناطق جنوبي و غربي، ريزگردها به‌طور گسترده اي ظاهر شده و در برخي موارد غلظت آلاينده هاي ناشي از آنها تا 66 برابر حد مجاز هم رسيده است. به‌منظور آگاهي از ويژگي هاي بافتي، کانی‌شناسی و ترکيب شيميايي ريزگردها در اهواز نمونه هايي از رسوبات برجاي مانده از توفان هاي گرد و غبار اين کلان‌شهر در تابستان 1393 جمع‌آوری و مورد بررسي قرار گرفت. نتايج دانه سنجي نشان مي دهد که اين نمونه ها از 50/11 درصد ماسه بسيار دانه‌ریز، 61 درصد سيلت و 50/27 درصد رس تشکيل شده و از نظر بافتي در محدوده سيلت (رده Z) و سيلت ماسه اي (رده sZ) قرار مي گيرند. ميانگين اندازه دانه ها 10/6+ في (سيلت متوسط)، انحراف معيار 17/2 في (جورشدگي بسيار بد)، کج شدگي مثبت (14/0+) و کشيدگي پهن (71/0) تعيين گرديد. با توجه به شکل منحني تجمعي، دامنه تغييرات اندازه دانه ها و پارامترهاي آماري، نمونه-هاي مورد مطالعه در گروه لُس هاي سيلتي قرار مي گيرند. کاني هاي اصلي موجود در بخش درشت تر ريزگردها را کاني-هاي روشن به‌ویژه کوارتز، فلدسپات، کلسيت و ژيپس تشکيل مي دهند که با درصد کمي از کاني هاي تيره مثل پيروکسن، گوتيت، هورنبلند و بيوتيت همراه هستند. این ترکيب بيانگر فراواني تکتوسيليکات ها و آلومينوسيليکات ها در خاستگاه ریزگردها است که عمدتاً از بيابان هاي عراق و عربستان منشأ گرفته اند. در نمودارهاي پراش اشعه ايکس هم رس هايي از نوع کائولينيت، پالي گورسکيت و کلريت شناخته شدند که شرايط آب و هوايي خشک و محيط قليايي منشأ این ذرات را تأیید مي کنند. پایش توفان های نیمه دوم سال 1393 از یک تغییر مشخص در منشأ ریزگردها به کانون های داخل کشور حکایت می کند که ضرورت بررسی مداوم این پدیده را گوشزد می کند. نتايج طیف‌سنجی جذب اتمي و فلورسانس اشعه ايکس نشان مي دهند که سيليسيم، آلومينيم و آهن فراوان ترين عناصر موجود در گرد و غبار اهواز هستند. محاسبه ضریب غنی‌شدگی برخی از عناصر کمیاب هم حاکی از غلظت بالا و منشأ غیرطبیعی بعضی فلزهاي سنگين مثل نيکل، کبالت، کادميم و روی در ريزگردهای مورد مطالعه است. http://geology.saminatech.ir/fa/Article/Download/9475