مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری فصلنامه زمین شناسی ایران 1735-7128 10 39 2016 12 21 Mechanism of young deformation in Tehran plain: a combination of field observation and analog modeling سازوکار دگرشکلی‌های جوان در دشت تهران: تلفیق مشاهدات صحرایی و مدلسازی فیزیکی 1 10 fa حوریه علی‌بیگی پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور مرتضی طالبیان پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور منوچهر قرشي تهران شمال 2017 3 12 The capital city of Tehran is located to the south of central Alborz. The North Tehran fault, as the main structure of this region, perched on the northern part of the city and separate alluvial fans from volcanic rocks of the Alborz. There are several other faults within the city which seem to be structurally related to the North Tehran fault. Geomorphic study of fans and river deposits suggest that most of these faults are active and taking up both left-lateral and shortening in a wider zone to the south of North Tehran fault. In addition to faults there is distinct folding within the Tehran plain. Field observation along road cuts which cross these structures suggest that young folding in Tehran plain are active and escalate due to the activities of the underlying faults. There is little evidence of rupture in front of these structures and thus most of them are considered as blind faulting. The trend of these structures is oblique to the North Tehran fault which is probably due to distribution of left lateral deformation in wider zone within the Tehran plain. The distance between active folds and the North Tehran fault increase from west to east. Analog modelings were carried out to study the effect of thickness and slop of deposits on position and trend of structures within the Tehran plain. Results from these experiences show that geometry, orientation and distance between structures is probably controlled by oblique shortening of the zone, as well as increase in thickness and slope of the sedimentary deposits. کلان‌شهر تهران به عنوان پایتخت ایران در دامنه جنوبی البرز مرکزی واقع گردیده است. گسل شمال تهران به عنوان اصلی‌ترین ساختار این گستره، در بخش شمالی شهر قرار گرفته و مخروط‌افکنه‌های آبرفتی را از سنگ‌های آتشفشانی رشته‌کوه البرز جدا می‌سازد. در داخل شهر گسل‌های دیگری نیز وجود دارند که به نظر می‌رسد از لحاظ ساختاری با گسل شمال تهران مرتبط می‌باشند. مطالعه عوارض ریخت‌شناسی مانند رودخانه‌ها و مخروط‌افکنه‌های آبرفتی نشان‌دهنده فعالیت گسل‌های این گستره می‌باشد که بر مبنای این مطالعات می‌توان کوتاه‌شدگی و حرکات چپگرد را در طول این گسل‌ها مشاهده نمود. علاوه بر گسل‌ها تعدادی چین‌خوردگی نیز در داخل دشت تهران وجود دارند. مشاهدات صحرایی در طول ترانشه‌های موجود در سطح شهر نشان می‌دهد که چین‌خوردگی‌های موجود در دشت تهران فعال بوده و رشد آنها ناشی از فعالیت گسل‌های موجود در زیر این چین‌ها می‌باشد. عموماً گسل‌های موجود در زیر این چین‌ها فاقد گسیختگی‌های سطحی بوده و یا همراه با گسیختگی‌های اندکی می‌باشند، و از این رو از نوع گسل‌های پنهان در نظر گرفته می‌شوند. امتداد این ساختارها نسبت به گسل شمال تهران به صورت مایل بوده است که به نظر می‌رسد ناشی از تغییرشکل‌های چپگرد در طول گستره تهران باشد. فاصله میان چین‌های فعال و گسل شمال تهران به تدریج از سمت باختر به سمت خاور افزایش می‌یابد. با استفاده از آزمایش مدلسازی تجربی تأثیر تغییر ضخامت و شیب رسوبات بر موقعیت تشکیل و امتداد ساختارها مورد بررسی قرار گرفته است. براساس نتایج حاصل از این آزمایش می‌توان استنباط نمود که هندسه، روند و فاصله میان این ساختارها احتمالا توسط عواملی مانند کوتاه‌شدگی مایل و افزایش ضخامت و شیب رسوبات کنترل می‌گردد. http://geology.saminatech.ir/fa/Article/Download/9448