مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری فصلنامه زمین شناسی ایران 1735-7128 20 77 2026 11 8 Quaternary Alkaline Basaltic Magmatism in the Saraijugh Area, Sanandaj–Sirjan Zone: Evidence for Low-Degree Partial Melting of the Lithospheric Mantle and Multistage Magmatic Evolution Based on Whole-Rock Geochemistry and Clinopyroxene Chemistry ماگماتیسم بازالتی آلکالن کواترنری در گستره سرایجوق (کمربند سنندج ـ سیرجان): شواهدی از ذوب بخشی ‌درجه پایین گوشته لیتوسفری و تکامل چندمرحله‌ای ماگما بر پایه ژئوشیمی سنگ‌کل و کلینوپیروکسن 61 81 fa 2025 10 14 <p>The volcanic rocks of the Saraijugh area, located in the Sanandaj–Sirjan Zone (SSZ), were investigated to constrain their geochemical characteristics, crystallization conditions, and petrogenesis. These rocks are geochemically classified as alkaline basalts to trachybasalts. Low LOI values (1.08–1.50 wt%) indicate minimal post-magmatic alteration. Rare earth element (REE) patterns exhibit significant enrichment in light REEs (LREE) relative to heavy REEs (HREE) with (La/Yb) ratios ranging from 17 to 42. The lack of a pronounced negative Eu anomaly suggests that plagioclase fractionation played a negligible role during magmatic evolution. Furthermore, relative depletion to weak negative Nb–Ta anomalies, together with LILE–LREE enrichment and low Y and Yb contents, points to a metasomatized lithospheric mantle source affected by a subduction-related geochemical legacy. Clinopyroxene phenocrysts, ranging in composition from diopside to augite, are Mg-rich. Single-clinopyroxene thermobarometry yields crystallization temperatures of 1020–1190 °C and pressures of 4–10 kbar. These data reflect a multi-stage magmatic plumbing system involving magma storage and crystallization at middle-to-lower crustal depths. Overall, the Saraijugh alkaline basalts were derived from low-degree melting of a metasomatized mantle source and underwent limited fractional crystallization and poly-baric storage during their ascent.</p> <p>سنگ&zwnj;های آتشفشانی گستره سرایجوق در کمربند سنندج ـ سیرجان با هدف تعیین ویژگی&zwnj;های ژئوشیمیایی، شرایط تبلور و سرچشمه ماگما بررسی شدند. این سنگ&zwnj;ها از نظر ترکیب در محدوده بازالت آلکالن تا تراکی&zwnj;بازالت قرار می&zwnj;گیرند و مقادیر پایین LOI (08/1 تا 50/1 درصد وزنی) نشان می&zwnj;دهد که دگرسانی، تأثیر ناچیزی بر ترکیب شیمیایی آن&zwnj;ها داشته است. الگوهای عناصر نادر خاکی، غنی&zwnj;شدگی LREE نسبت به HREE و La/Yb را بین 17 تا 42 نشان می&zwnj;دهند. نبود ناهنجاری منفی قابل&zwnj;توجه Eu بیانگر آن است که تفریق پلاژیوکلاز در تکامل این ماگماها نقش کلانی نداشته است. همچنین، وجود افت نسبی تا ناهنجاری منفی ضعیف Nb–Ta در الگوهای چندعنصری، همراه با غنی&zwnj;شدگی LILE و LREE و مقادیر پایین Y و Yb، نشان&zwnj;دهنده نقش یک منبع گوشته&zwnj;ای لیتوسفری متاسوماتیسم&zwnj;شده است. کلینوپیروکسن&zwnj;ها دارای ترکیب دیوپسید تا اوژیت و غنی از Mg هستند و داده&zwnj;های ترموبارومتری آن&zwnj;ها دمای تبلور 1020 تا 1190 درجه سانتی&zwnj;گراد و فشار 4 تا 10 کیلوبار را نشان می&zwnj;دهد. این داده&zwnj;ها بیانگر تبلور ماگما در یک سامانه ماگمایی چندمرحله&zwnj;ای در پوسته میانی تا پایینی است. در مجموع، بازالت&zwnj;های آلکالن سرایجوق حاصل ذوب&zwnj;بخشی درجه پایین گوشته لیتوسفری متاسوماتیسم&zwnj;شده بوده و در مسیر صعود، تنها دستخوش تفریق محدود و ذخیره&zwnj;سازی موقت در سطوح مختلف پوسته شده&zwnj;اند.</p>

http://geology.saminatech.ir/fa/Article/Download/55376