مقاله


کد مقاله : 139604181025436828

عنوان مقاله : رسوب‌شناسی و زمین‌شیمی رسوبی ریزگردها در کلان‌شهر اهواز

نشریه شماره : 41 فصل بهار 1396

مشاهده شده : 575

فایل های مقاله : 2.89 MB


نویسندگان

  نام و نام خانوادگی پست الکترونیک مرتبه علمی مدرک تحصیلی مسئول
1 علي حسين جليليان Jalilan@pnu.ac.ir استادیار دکترا

چکیده مقاله

ريزگرد توده¬اي از ذرات جامد در مقياس ميکرون است که در هوا پخش مي¬شود و اثرات زيانبار زیست‌محیطی، اجتماعي و اقتصادي بسيار از خود برجاي مي¬گذارد. در سال¬هاي اخير، در آسمان ايران به‌ویژه مناطق جنوبي و غربي، ريزگردها به‌طور گسترده¬اي ظاهر شده و در برخي موارد غلظت آلاينده¬هاي ناشي از آنها تا 66 برابر حد مجاز هم رسيده است. به‌منظور آگاهي از ويژگي¬هاي بافتي، کانی‌شناسی و ترکيب شيميايي ريزگردها در اهواز نمونه¬هايي از رسوبات برجاي مانده از توفان¬هاي گرد و غبار اين کلان‌شهر در تابستان 1393 جمع‌آوری و مورد بررسي قرار گرفت. نتايج دانه سنجي نشان مي¬دهد که اين نمونه¬ها از 50/11 درصد ماسه بسيار دانه‌ریز، 61 درصد سيلت و 50/27 درصد رس تشکيل شده و از نظر بافتي در محدوده سيلت (رده Z) و سيلت ماسه¬اي (رده sZ) قرار مي¬گيرند. ميانگين اندازه دانه¬ها 10/6+ في (سيلت متوسط)، انحراف معيار 17/2 في (جورشدگي بسيار بد)، کج شدگي مثبت (14/0+) و کشيدگي پهن (71/0) تعيين گرديد. با توجه به شکل منحني تجمعي، دامنه تغييرات اندازه دانه¬ها و پارامترهاي آماري، نمونه-هاي مورد مطالعه در گروه لُس¬هاي سيلتي قرار مي¬گيرند. کاني¬هاي اصلي موجود در بخش درشت¬تر ريزگردها را کاني-هاي روشن به‌ویژه کوارتز، فلدسپات، کلسيت و ژيپس تشکيل مي¬دهند که با درصد کمي از کاني¬هاي تيره مثل پيروکسن، گوتيت، هورنبلند و بيوتيت همراه هستند. این ترکيب بيانگر فراواني تکتوسيليکات¬ها و آلومينوسيليکات¬ها در خاستگاه ریزگردها است که عمدتاً از بيابان¬هاي عراق و عربستان منشأ گرفته¬اند. در نمودارهاي پراش اشعه ايکس هم رس¬هايي از نوع کائولينيت، پالي¬گورسکيت و کلريت شناخته شدند که شرايط آب و هوايي خشک و محيط قليايي منشأ این ذرات را تأیید مي¬کنند. پایش توفان¬های نیمه دوم سال 1393 از یک تغییر مشخص در منشأ ریزگردها به کانون¬های داخل کشور حکایت می¬کند که ضرورت بررسی مداوم این پدیده را گوشزد می¬کند. نتايج طیف‌سنجی جذب اتمي و فلورسانس اشعه ايکس نشان مي¬دهند که سيليسيم، آلومينيم و آهن فراوان¬ترين عناصر موجود در گرد و غبار اهواز هستند. محاسبه ضریب غنی‌شدگی برخی از عناصر کمیاب هم حاکی از غلظت بالا و منشأ غیرطبیعی بعضی فلزهاي سنگين مثل نيکل، کبالت، کادميم و روی در ريزگردهای مورد مطالعه است.